Laatst hoorde ik een hooggeleerde heer de optie Nederlands als enige taal in het hoger onderwijs afschieten met het argument: Zij laat onvoldoende toe dat de studenten op hun niveau deelnemen aan de onderzoeksgemeenschap door hen in een passieve rol te plaatsen ten opzichte van het debat in een andere forumtaal; zij heeft ook tot gevolg dat de afgestudeerden niet goed uitgerust zijn om hun plaats in een geglobaliseerde maatschappij op te nemen.

Ik wist niet wat ik  hoorde…

De man pleitte voor wat hij een beleid dat vertrekt van een kwalitatieve complementariteit noemde waarin vanaf het laatste semester van de bachelor een forumtaal ingevoerd wordt die moet zorgen voor een passieve kennis van die forumtaal, in de master gevolgd door zowel Nederlandstalige als anderstalige opties waarbij gewaakt moet worden over het juiste evenwicht. Hij voelde dus nattigheid maar liet na te zeggen wat dat evenwicht dan wel zou moeten zijn.

Ik wist niet wat hij bedoelde…

Exe9n toehoorder uitte daarop met akademische omzichtigheid zijn twijfels over de taalvaardigheid van professoren, waar onze hooggeleerde heer zich met "strenge criteria" vanaf maakte. Het is trouwens veel meer dan dat. Met uitzondering van de fakulteiten die vreemde talen bestuderen is de universiteit geen taalinstituut maar wel een instelling waarin studenten zich met de grootst mogelijke diepgang een welbepaalde wetenschap eigen maken. Er zit in de optie van onze hooggeleerde heer een drievoudig rendementsverlies in termen van kennisoverdracht en dat ondermijnt die diepgang, hoe je het ook draait of keert.

1. Er is om te beginnen de terecht gemaakte opmerking inzake de taalkennis van de hoogleraar. Ongeacht hoe goed hij de forumtaal ook moge beheersen, er treedt onvermijdelijk een rendementsverlies op bij de omzeting vanuit zijn moedertaal naar de forumtaal. Daarbij gaan onherroepelijk details, nuances en subtiliteiten verloren die juist bepalend zijn voor de diepgang die je van een universiteit mag en moet kunnen verwachten. Traduttore traditore noemen de Italianen dat. Les geven in een andere dan je moedertaal is een domme kwaliteitsvermindering die je kan missen als de pest.

2. Er is het niet te vermijden rendementsverlies eigen aan de kennisoverdracht op zich tussen twee personen, zelfs als die met elkaar dezelfde moedertaal spreken. Je kan dat tot een minimum beperken door de fijnste registers van de taal te bespelen maar helemaal uitsluiten kan je het niet: in de moedertaal niet en in een vreemde taal al helemaal niet.

3. Tenslotte is er de taalkennis van de student waar hetzelfde probleem optreedt als bij de hoogleraar maar dan normaal gesproken een tikkeltje erger en bovendien nog eens verschillend van student tot student. Dit is het grootste rendements- en kwaliteitsverlies dat niet gekompenseerd wordt door de beoogde groei in kennis van de forumtaal. Hier wordt een hoop energie die toekomt aan de "meester"-vorming verspild aan overigens uit de lucht gegrepen taalverrijking. Er wordt hier een winst voorgespiegeld waar het in werkelijkheid om een enorm verlies gaat. In de handel noemen we zoiets zwendel.

Ik ben er oneindig dankbaar voor dat ik xe9xe9ntalig Nederlands universitair onderwijs heb mogen genieten. Vreemde talen kwamen daar slechts bij kijken voor zeer beperkte vakliteratuur die ik op eigen tempo kon doorgronden zonder het leerpad zelf daarmee te belasten. Het heeft me niet belet een internationale loopbaan uit te bouwen met vertakkingen tot in het Verre Oosten en Zuid-Amerika en in de gevallen waarin ik een diepere vreemde taalkennis nodig had heb ik die niet als krakkemikkig bijverschijnsel van mijn kursussen verworven maar wel in een gespecialiseerd taalinstituut, voorzien van alle infrastruktuur tot tolkenkabines toe. Daar leer je een taal op een manier dat je goed uitgerust bent om je plaats in een geglobaliseerde maatschappij op te nemen en nergens anders. De rest is boerenbedrog.

Die de hemel ingeprezen kwalitatieve complementariteit is waardeloos want nog min nog meer dan onwaar zoals mijn eigen wereldwijde ervaring leert en ze is bovendien waardenloos omdat ze getuigt van een verfoeielijk minderwaardigheidskompleks en van een soort schaamte die te vergelijken is met de schaamte over hun ouders die sommige pubers vertonen ten aanzien van de buitenwereld. Een universiteit hoort daar boven te staan want haar opdracht is: onderwijs, onderzoek en dienstverlening aan de samenleving. In de Lage Landen is die samenleving Nederlands en de dienstbaarheid aan die samenleving eist dat alle wetenschappelijke hoogstandjes zonder uitzondering in het Nederlands zowel naar die samenleving overgedragen als wereldkundig gemaakt worden. Laat de achterblijvers het maar vertalen zoals wij ook moeten doen met de hoogstandjes uit andere kulturen. Zo en op geen enkele andere manier zetten we onze samenleving en onze Nederlandse eruditie op de wereldkaart en krijgen we het aanzien dat we verdienen. Het is er erg mee gesteld als de kwaliteit van onze wetenschappelijke prestaties in plaats van op haar inhoud beoordeeld wordt op haar taalverpakking.